topper
 

 

انجنير مهمند

نګاهی کوتاه به نقش غازی میرزمان خان «کنری»
در جبران شکست جبهه جلال اباد در جنګ استرداد استقلال افغانستان


این نبشته به مناسبت 80مین سالګرد شهادت غازی میرزمان خان«کنړی» یکی از مبارزین راستین و نامدار جنبیش ازادی خواهانهء ملی، دوست فامیلی و برادرخواندهء مرد میدان عمل استرداد استقلال افغانستان شاه امان ا لله خان غازی ، یکی از طرفداران جنبیش مشروطه خواهان کشور که در جنگ استرداد استقلال  افغانستان (جنګ سوم افغان و انګلیس) باشجاعت و مردانګی و  بی حراسدر ساحه چترال و کنر( جبهه فراموش شده چهارم)در مقابل لشکر نیرومند استعمار انګلیس به نبرد پرداخت ، انګلیس ها در جبهه چهارم چترال و کنر چنان شکست خورد که ان پیروزی شکست جبهه جلال اباد را به سرکردګی صالح محمدخان جبران نمود، تهیه شده است .

وقتی نو جوان بودم همیشه  پدران و نیاکان و بزرګان از تجاوزات انګریز ها مقاومت ، رزم و پیکار، وطندوستی و روحیه استقلال طلبی افغان ها خاطرات شان را حکایت میکردند . که دلایل ان روشن هم است زیراتاریخ افغانستان تاریخ جنگ و کشمکشها و خشونتهای ویرانگر و زندگی بر انداز بوده است.

از انجایکه در ګذشته از یک جانب در مورد  وقایع ګذشته کشور اسناد و مدارک لازم در دسترس قرار نداشت و اندک بودو از جانب دیګر مردم ما از بهره لازم سواد برخوردار نبود ند و یګانه مرجع معلومات ها فقط  قصه ها و خاطرات بزرګان  و کتب تاریخی در مکاتب بود. بنأ برای ما بازګو نمودن خاطرات و قصه های بزرګان در مورد استرداد استقلال کشور، غازیان و قهرمانان جالب ، شنیدنی، اموزنده ویک نوع مصروفیت سالم بود. جوانان در اکثر اوقات فراغت در لب ګذر ها دیره ها اجره ها لب کرد ها و اطراف اسیاب ها و در شب های طولانی زمستان ها بدور صندلی و  دیګدان ها بزرګان را وادار میساختند،  تادر مورد جنګ سوم افغان و انګلیس خاطرات شان رابګویند .

بعضأ ګروپ ګروپ جوانان به دور بزرګان حلقه میزدند و بزرګان هم با یک نوع غرور،سر بلندی و افتخار  و باحوصله و علاقمندی خاص از رزم و پیکار شجاعت و مردانګی مردم افغانستان  حکایت میکردند و بیشتر از جنګ سوم افغان و انګلیس که منجر به حصول استقلال سیاسی افغانستان ګردید خاطرات  ردوبدل میشد، زیرا اکثریت انها جوانان و نوجوانان ان دوران بودند . در قطار نام های غازیان و مجاهدان و دلاوران راه ازادی و استقلال  از غازی میرزمان خان « کنری» نیزنام   ګرفته میشد واو را به مثابهء یک فرمانده قوی ایکل شجاع ، دلیر و با اراده در سازماندهی وتحریک مردم چترال و کنر در  مبارزه و جنګ علیه متجاوزین انګلیس تعریف و تمجید میکردند .

مادر بزرګم که یکی از خانم های مجر غلام نبی خان بود، از قول شوهرش میګفت که «صالح محد خان یک قومندان و سر لشکر ضعیف در جبهه جلال اباد بود او نتوانست  جبهه جنګ را علیه لشکر انګلیس اداره کند جبهه را به عقب نشینی و شکست روبرو ساخت ولی در ساحه چترال وکنر انګریز ها شکست خوردند و انګریز ها فرار کردند  ،که ان جبهه را شخصی بنام میرزمانخان سوق و اداره میکرد . او همچنان میګفت که یک روز مجر غلام نبى براى ما « مجر غلام نبی خان سه زن داشت»  و نوکرانګفت که من یک مهمان خاص دارم که باید ترتیبات لازم برایش ګرفته شود . بعدأ برای ما ګفت که مهمانش غازی میرزمانخان کنری با عده ای از همرزمانش بود. اینکه چرا درکتب تاریخی افغانستان از کارنامه های جبهه جنګ چترال و کنر به سر کردګی غازی میرزمانخان ذکری به عمل نیامده است سوال برانګیز و یک نو ع شک و تردید در مورد یاداشت  های تاریخی مورخین ذهن انسان را مصروف ساخته، دستبازی ،مداخله ، فشار و تعصب را در زمینه   اشکار بیان میکند.  من سال ها قبل علاقه داشتم تا در مورد ان شخصیت مجاهد ، مبارز، وطنپرست و محافظ استرداد استقلال کشور چیزی بنوسم و دین خود را در برابر ان مبارز واقعی کشورادانمایم.

اما از انجایکه اسناد لازم در مورد کارنامه های غازی میرزمان خان «کنری» موجود نبود و از لابلای اوراق کتب تاریخی افغانستان ، افغانستان در مسیر تاریخ مؤلف میر غلام محمد« غبار» ( به جز از ذکر نام او در قطار سایر مجاهدین و ازادیخواهان)، افغانستان در پنج قرن اخیر مولف میر محمد صدیق « فرهنګ»  ... حتی نامی از وی در هیچ جای برده نشده است بنأ در تصمیمم موفق نشدم تا در مورد ان لشکر شکن دشمن و جنګاور دلیرافغان چیزی بنویسم.

از اقبال نیک در این اواخر در همسایګی ام، با یکی از نواسه های غازی میر زمانخان«کنری» شخص فرهنګ دوست شاعر جوان و پخته زبان پشتو محترم بورا«زمانی» اشنا شدم ،از وی در مورد پدر بزرګش معلومات خواستم او با علاقمندی برخی مواد واسناد و اثار تاریخی پرمحتوا و جالب عبالخالق« اخلاص» مولف کتاب « د استقلال څلورمه جبهه» و نویسنده ومحقق ورزیده کشور داکتر عبدالرحمن« زمانی» نواسه میرزمان خان «کنری» را تحت عنوان« جنگ استرداد استقلال افغانستان وجبهه فراموش شده چترال وکنر» که در آن اثار تحقیقی راز های موفقیت کار و پیکار سپاهی و جنګاور دلیر وازادیخوا وطن( تا حدی سرکش، بیباک و مغرور« نګارنده»!) در جبهه چهارم جنګ استقلال کشور غازی میرزمان خان «کنری» برجسته شده است ،در اختیارم قرار داد و ارزوی دیرینه ام را که خواهان معلومات در مورد جبهه فراموش شدهء چهارم چترال و کنر بودم براورده ساخت که از ایشان ابراز سپاس مینمایم و هموطنانم را خاصتا انانیکه خواهان تحقیق و پژوهش در مورد جنګ استرداد استقلال کشور اند به مطالعه ان اثار با ارزش تاریخی فرا میخوانم.

 نګاهیبه نقش غازی میر زمان خان« کنړی»در جبران شکست جبهه جلال اباد در جنګ سوم افغان و 
انګلیسدر این کتب، زندګینامه و سرګذشت او ګوشهء از تاریخ مبارزات جنبیش ازادی خواهانهء ملی و مردم قهرمان افغانستان را در برابر استعمار و استثمار انګلیس روشن و تکمیل  میسازد .
 غازی میرزمان خان «کنری» نه تنها یک جنګاور و سر لشکر دلیر ، شجاع و اهنین و سخت ارادتمند ومعتقد به ارمان های امان ا لله خان بود، بلکه او همچنان  یکی از طرفداران و اجراکنندګان رفورم ها و اصلاحات دوره ای«امانیه»،شخص ملی و تحول پسند نیز بود.

 به خاطر همین موضعګیری و اعتقاداتش ، حين تلاش هاى تاريخي اش براى تحکيم پادشاهى غازى امان الله خان،تحقق رفورم های ان دوراندر یک دسيسه دشمنان سوگند خورده مردم افغانستان درمسجد "شينکوړک" کنرها، در  زمستان سال١٣٠٧ (جنورى  ١٩٢٩  ميلادى)  حين اداى نماز خفتن مورد حمله ناجوانمردانه قرار گرفته و به عمر ٥٨ سالگى جام شهادت نو شید .
 روح و خاطره اش شاد و ګرامی باد!
 دراخر میخواهم به دو نکته اشاره نمایم :
  نکتهء اول :روشن ساختن  یک ګوشهء از تاریخ  مبارزات ازادیخوهان کشور، که از نظر تاریخ نویسان اګاهانه و یاهم عمدی به فراموشی سپرده شده است توسط عبدالخالق« اخلاص» در اثر تاریخی اش« داستقلال څلورمه جبهه» ، داکتر عبدالرحمن« کنری» دراثر ارزنده و با اهمیت  تحقیقی و تاریخی اش« جنگ استرداد استقلال افغانستان وجبهه فراموش شده چترال وکنر» از یک جانب بهترین درس و اخطار است برای نسل های امروز و اینده کشورو انانیکه در تحریر وقایع تاریخی عدالت و انصاف و بیطرفی شان را در نظر نګرفته تاریخ را جعل،مسخ ،حقایق را پنهان، کتمان، تاراج و نابود میکنند و در نوشتن وقایع و حوادث تاریخی موضعګیری های یکجانبه اختیار مینمایند .
 از جانب دیګر این تلاش بزرګ و هدفمند نشاندهنده ان است که ، به یقین چقدر مواردی دیګر در تاریخ ګذشته کشور وجود دارد که،  بنا بر دلایل ګوناګون به فراموشی سپرده شده است و چقدر دولتمردان و نظام ها ضد ملی و مستبد و بیګانګان در تاریخ نویسی کشور مان دست باز و نفش داشتند .
 نکتهء دوم: عدالت و انصاف حکم میکنند ،تانام تمام شخصیت های که در راه ازادی و استقلال کشور از خود قهرمانی شجاعت و مردانګینشان داده اند و در سطح سایرقهرمانان ملی راه استرداد استقلال کشور قرار داشتند،مانند غازی میر زمان خان «کنری» که، تاکنون بنا بر دلایل ګوناګون نام های شان از صفحات تاریح حزف و یا هم ترور ګردیده و به فراموشی سپرده شده است اعاده حقوق و حیثیت تاریخی ګردیده برخی محلات وجاده ها بنام های شان نامګذاری ګردد. و رسیدګی به این اهم کار تمام روشنفکران ملی ورسالتمند  افغانستان است نه کار چند نفر.!!!
درود بر روان پاک شهدای راه استقلال و ازادی، دموکراسی ، اصلاحات مترقی و انسانیت و مدافعان تاریخ واقعی افغانستان!
پایان
اګست 2009
منابع استفاده :
د استقلال څلورمه جبهه
مولف عبدالخالق« داخلاص»
 جنګ استرداد استقلال افغانستان :
جبهه فراموش شدهء چترال و کنر
مؤلف: داکتر عبدالرحمن« زمانی»  
rzamani@netzero.net
http://www.zamanifamily.com /
http://www.bowraa.com /

 




© 1998-2008 Zamani Family all rights reserved